6701
edits
Changes
Նոր էջ «{{Person | name-am = Գրիգոր Նարեկացի | name-am-aliases = | name-ru = Григор Нарекаци | name-ru-aliases = | name-lat = | name...»:
{{Person
| name-am = Գրիգոր Նարեկացի
| name-am-aliases =
| name-ru = Григор Нарекаци
| name-ru-aliases =
| name-lat =
| name-en = Grigor Narekatsi
| name-fr =
| image = Grigor Narekatsi.jpg
| birth-date =
| birth-place = Նարեկ, Հայաստան
| death-date = 1003
| death-place =
| description = Բանաստեղծ, փիլիսոփա, երաժիշտ, մանկավարժ:
}}
=Կենսագրություն=
Ծնվել է 940-ական թթ. երկրորդ կեսին հավանաբար Ռշտունյաց գավառի Նարեկ գյուղում:
Մահացել է 1003թ.:
==Կրթություն==
*Դաստիարակվել ու կրթություն է ստացել Նարեկավանքի դպրոցում, Անանիա Նարեկացու հսկողությամբ, որ մոր հորեղբայրն էր:
==Աշխատանքային գործունեություն==
*Մինչև կյանքի վերջ եղել է Նարեկավանքի վարդապետ:
==Այլ==
*Խոսրով Անձևացու որդին է:
*Գրիգոր Նարեկացուց մեզ է հասել «Մեկնութիւն երգոց երգւոյն Սողոմոնի» երկը (977թ.), «Ապրանից Ս. Խաչի պատմությունը» (980-ական թթ.), մի քանի ներբողներ շուրջ 36 բանաստեղծություն, «Մատեան ողբերգութեան» (1001-1003) պոեմը և դավանաբանական մի թուղթ, որն ուղղված է Մոկաց Կճավա վանքի վանահորը և արժեքավոր աղբյուր է Թոնդրակյան շարժման մասին: Նրան է վերագրվում նաև Հոբի գրքի մի հատվածի մեկնությունը («Ո՞վ է դա... », անտիպ:
*Գրիգոր Նարեկացու տաղերում («Մեղեդի ծննդեան», «Տաղ վարդավառի», «Տաղ քաղցրիկ», «Տաղ ազնիւ») աշխարհիկ ընկալմամբ պատկերել է իրական կնոջ գեղեցկությունը, երկրային հմայքը, փառաբանել բնությունը:
*Գրիգոր Նարեկացու բանաստեղծական հանճարն ամենակատարյալ արտահայտությունն է գտել «Մատեան ողբերգութեան» քնարական, փիլիսոփայական պոեմում, որը հայտնի է «Նարեկ» անունով: Մեծածավալ երկը (35 գլուխ, ավելի քան 1000 տող) չունի պատմողական սյուժեի տարրեր, բայց ունի սկիզբ և ավարտ, ներքին զարգացման կուռ միասնություն և ամբողջականություն: Գործողությունը զարգանում է կյանքի ու մահվան, անկման ու փրկության, հուսալքության և ինքնահուսադրման իրարամերժ գաղափարների ու ապրումների բախումով: Բախման կենտրոնում բանաստեղծ է, որը սեփական մեղքերը քավելով և ինքնակատարելագործման ճանապարհով ձգտում է հասնել ու միանալ աստվածային էությանը: Պոեմում Նարեկացին չի ձգտում ո՛չ բանականությամբ, ո՛չ զգացողությամբ և ո՛չ էլ կրոնական դավանաբանության հեղինակությամբ ապացուցել Աստծո գոյությունը, ճանաչել նրա էությունը: Նրա համար Աստված անառարկելի ճշմարտություն է, և նա չի պահանջում ոչ մի ապացույց: Գրիգոր Նարեկացին խոսում է անհատի մասին և խորությամբ պատկերում նրա ներաշխարհը: Անհատն իր ամեն կարգի մարդկային մեղքերի «մեղավոր աշխարհով» հույն ունի և հավատում է Աստծուց սպասվող փրկությանը: Պոեմը հորինված է յամբ-անապեստյան ազատ տաղաչափությամբ և հանգի մասնակի օգտագործումով:
*Ինչպես «Մատեան ողբերգութեան» պոեմում, այնպես էլ իր տաղերում Գրիգոր Նարեկացին օգտվել է հայ բանահյուսությունից, բանահյուսական տաղաչափական ձևերից և ընդհանրապես ժողովրդական խոսքի տարրերից, իսկ բազմազան նմանաձայնությունների (բաղաձայնույթ, առձայնույթ) միջոցով հասել է երաժշտականության: Գրիգոր Նարեկացի գեղարվեստական մտածողականությունը բնութագրվում է որպես բնական-զգացմունքային և իր մեջ միավորում է ծավալայնությունն ու արտահայտչական ոճը: Այդ մտածողությունն իր ազդեցությունն է թողել հետագա շրջանի, հատկապես XII-XIII դարերի (Ներսես Շնորհալի, Ֆրիկ, Կոստանդին Երզնկացի), ինչպես և XX դարի առաջին կեսի (Մ. Մեծարենց, Սիամանթո, Ե. Չարենց) հայ բանաստեղծության վրա:
*Գրիգոր Նարեկացու բարդ և հակասարական աշխարհահայացքի հիմքում Աստծո՝ որպես բարձրագույն սուբստանցի մասին քրիստոնեական ուսմունքն է: Մարդկության պատմությունը նա պատկերել է ըստ Աստվածաշնչի՝ աշխարհի արարումից մինչև վերջին դատաստանը:Նրա խորհրդապաշտպանությունը սերտորեն միահյուսված է նորպլատոնականության հետ. տեսանելին իմաստավորում է անտեսանելիով և ընդհակառակը:
*Գրիգոր Նարեկացին, որպես երաժիշտ, նոր շունչ ու կյանք է հաղորդել հայ միջնադարյան մասնագիտացված երգարվեստին: Հատկապես իր տաղերի երաժշտական բաղադրիչներում հաղթահարված են շարականների հին ութձայնի դրությունը՝ կապված եղանակների կազմության՝ տվյալ պատմաշրջանի համար արդեն քարացած ձևերը: Ընդհանրապես նախատեսված չլինելով պարտադիր-կիրառական նպատակների համար՝ տաղերն ազատ են մնացել եկեղեցական կանոնական մտածողությունից ու ավելի անկաշկանդ (քան, օրինակ՝ շարականները) հարստացել են ժող-գուսանական արվեստից եկող կենսունակ տարրերով:
*Նարեկավանքի տարածքում նրա հիշատակին կանգնեցվել է մատուռ, որի մեջ ամփոփվել է նրա աճյունը:
=Նկարներ=
<gallery>
Grigor Narekatsi 01.jpg
Grigor Narekatsi 02.jpg
Grigor Narekatsi 03.jpg
Grigor Narekatsi 04.jpg
Grigor Narekatsi 05.jpg
Grigor Narekatsi.jpg|«Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի» (մանրանկար 1173թ. Գրիգոր Մլիճեցու պատկերազարդած «Մատյան ողբերգության» ձեռագրից, Մատենադարան, ձեռագիր դ 1568)
Grigor Narekatsi 06.jpg|«Նարեկի» 1173թ. ձեռագրի տիտղոսաթերթը (Մատենադարան, ձեռագիր դ 1568, էջ 7 բ և 8 ա)
Grigor Narekatsi 07.jpg|Գրիգոր Նարեկացու հուշարձանը Երևանում (2002 թ., քանդակագործ՝ Սերժ Մեհրաբյան)
</gallery>
=Տեսանյութեր=
*[https://www.youtube.com/watch?v=esUyotSYNYQ Գրգիոր Նարեկացի, «Մատյան ողբերգության», ընտրանի 1:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=jnBp-jamTXA Գրգիոր Նարեկացի, «Մատյան ողբերգության», ընտրանի 2:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=LzL0XkYtNZM Григор Нарекаци:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=YeEiBNCwUAc Մատեան Ողբերգության, կարդում է Սոս Սարգսյանը:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=tVKo8GHYfY0 Գրիգոր Նարեկացի, Իրական հոգեբանության թատրոն:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=vavy37tfi_8 Գրիգոր Նարեկացի, "Մեղայ":]
*[https://www.youtube.com/watch?v=0jpSRLA2UKM Գրիգոր Նարեկացի:]
*[http://masis.tv/component/option,com_afm/pid,124/vfile,1679/lang,hy/ Գրիգոր Նարեկացի, Երկիր Մեդիա:]
*[http://masis.tv/component/option,com_afm/pid,124/vfile,1825/lang,hy/ Գրիգոր Նարեկացի, ԱՐ հեռուստաընկերություն:]
=Մատենագիտություն=
*«Գիրք Աղօթից սրբոյն Գրիգորի Նարեկացւոյ արարեալ», Կ. Պոլիս, 1700։
*«Նարեկ աղօթից», աշխատասիրութեամբ տեառն Հ. Գաբրիէլի Աւետիքեան, Ս. Ղազար, 1827,
*«Սրբոյ հօրն մերոյ Գրիգորի Նարեկայ վանից վանականի մատենագրութիւնք», Վենետիկ, 1840։
*«Նարեկ, աղոթամատյան Ս. Գրիգոր Նարեկացվո», արդի հայերենի վերածեց Թորգոմ եպիսկոպոս, Գահիրե, 1926։
*Գրիգոր Նարեկացի, Տաղեր, Երևան, 1957։
*Գրիգոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգության, գրաբարից թարգմանեց Մկրտիչ Խերանյան, Երևան, 1960։
*Գրիզոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգության, թարգմ. Վազգեն Գևորգյան, Երևան, 1970:
=Տե՛ս նաև=
*Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005:
*Ավետիքյան Գ., Նարեկ աղոթից համառոտ և զգուշաւոր լուծմամբք բացայայտեալ..., Վնտ., 1827:
*Մկրյան Մ., Գրիգոր Նարեկացի, Ե., 1955:
*Աբեղյան Մ., Երկ., հ. 3, Ե., 1968:
*Չոպանյան Ա., Գրիգոր Նարեկացի, Երկ., Ե., 1968:
*Թահմիզյան Ն., Գրիգոր Նարեկացին և հայ երաժշտությունը V-XV դդ., Ե., 1985:
*Դավթյան Հ., Լալայան Է., Գրիգոր Նարեկացու աշխարհայացքը, Ե., 1986:
*[http://armenianhouse.org/grigor-narekatsi/bio-am.htm Գրիգոր Նարեկացի, կենսագրություն:]
*[http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1095 Գրիգոր Նարեկացի, Հայկական հանրագիտարան:]
*[http://gisher.org/grigor-narekaci-matean-oghbergo-tean-t14654.html Գրիգոր Նարեկացի, ստեղծագործություններ:]
*[http://gisher.org/grigor-narekaci-t2096.html Գրիգոր Նարեկացի, ստեղծագործություններ:]
*[http://www.litopedia.org/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%AB%D5%A3%D5%B8%D6%80_%D5%86%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%AF%D5%A1%D6%81%D5%AB Գրիգոր Նարեկացի, Բանասիրական հանրագիտարան:]
*[http://www.audiobook.am/category/author.html?author=4 «Մատյան ողբերգության, աուդիո տարբերակ:]
*[http://www.sirius-dictation.am/Rosarium/Tagher/Narekaci.htm Գրիգոր Նարեկացի, ստեղծագործություններ:]
[[Category:Գրողներ]] [[Category:Բանաստեղծներ]] [[Category:Փիլիսոփաներ]] [[Category:Մանկավարժներ]] [[Category:Երաժիշտներ]] [[Category:Վարդապետներ]]
| name-am = Գրիգոր Նարեկացի
| name-am-aliases =
| name-ru = Григор Нарекаци
| name-ru-aliases =
| name-lat =
| name-en = Grigor Narekatsi
| name-fr =
| image = Grigor Narekatsi.jpg
| birth-date =
| birth-place = Նարեկ, Հայաստան
| death-date = 1003
| death-place =
| description = Բանաստեղծ, փիլիսոփա, երաժիշտ, մանկավարժ:
}}
=Կենսագրություն=
Ծնվել է 940-ական թթ. երկրորդ կեսին հավանաբար Ռշտունյաց գավառի Նարեկ գյուղում:
Մահացել է 1003թ.:
==Կրթություն==
*Դաստիարակվել ու կրթություն է ստացել Նարեկավանքի դպրոցում, Անանիա Նարեկացու հսկողությամբ, որ մոր հորեղբայրն էր:
==Աշխատանքային գործունեություն==
*Մինչև կյանքի վերջ եղել է Նարեկավանքի վարդապետ:
==Այլ==
*Խոսրով Անձևացու որդին է:
*Գրիգոր Նարեկացուց մեզ է հասել «Մեկնութիւն երգոց երգւոյն Սողոմոնի» երկը (977թ.), «Ապրանից Ս. Խաչի պատմությունը» (980-ական թթ.), մի քանի ներբողներ շուրջ 36 բանաստեղծություն, «Մատեան ողբերգութեան» (1001-1003) պոեմը և դավանաբանական մի թուղթ, որն ուղղված է Մոկաց Կճավա վանքի վանահորը և արժեքավոր աղբյուր է Թոնդրակյան շարժման մասին: Նրան է վերագրվում նաև Հոբի գրքի մի հատվածի մեկնությունը («Ո՞վ է դա... », անտիպ:
*Գրիգոր Նարեկացու տաղերում («Մեղեդի ծննդեան», «Տաղ վարդավառի», «Տաղ քաղցրիկ», «Տաղ ազնիւ») աշխարհիկ ընկալմամբ պատկերել է իրական կնոջ գեղեցկությունը, երկրային հմայքը, փառաբանել բնությունը:
*Գրիգոր Նարեկացու բանաստեղծական հանճարն ամենակատարյալ արտահայտությունն է գտել «Մատեան ողբերգութեան» քնարական, փիլիսոփայական պոեմում, որը հայտնի է «Նարեկ» անունով: Մեծածավալ երկը (35 գլուխ, ավելի քան 1000 տող) չունի պատմողական սյուժեի տարրեր, բայց ունի սկիզբ և ավարտ, ներքին զարգացման կուռ միասնություն և ամբողջականություն: Գործողությունը զարգանում է կյանքի ու մահվան, անկման ու փրկության, հուսալքության և ինքնահուսադրման իրարամերժ գաղափարների ու ապրումների բախումով: Բախման կենտրոնում բանաստեղծ է, որը սեփական մեղքերը քավելով և ինքնակատարելագործման ճանապարհով ձգտում է հասնել ու միանալ աստվածային էությանը: Պոեմում Նարեկացին չի ձգտում ո՛չ բանականությամբ, ո՛չ զգացողությամբ և ո՛չ էլ կրոնական դավանաբանության հեղինակությամբ ապացուցել Աստծո գոյությունը, ճանաչել նրա էությունը: Նրա համար Աստված անառարկելի ճշմարտություն է, և նա չի պահանջում ոչ մի ապացույց: Գրիգոր Նարեկացին խոսում է անհատի մասին և խորությամբ պատկերում նրա ներաշխարհը: Անհատն իր ամեն կարգի մարդկային մեղքերի «մեղավոր աշխարհով» հույն ունի և հավատում է Աստծուց սպասվող փրկությանը: Պոեմը հորինված է յամբ-անապեստյան ազատ տաղաչափությամբ և հանգի մասնակի օգտագործումով:
*Ինչպես «Մատեան ողբերգութեան» պոեմում, այնպես էլ իր տաղերում Գրիգոր Նարեկացին օգտվել է հայ բանահյուսությունից, բանահյուսական տաղաչափական ձևերից և ընդհանրապես ժողովրդական խոսքի տարրերից, իսկ բազմազան նմանաձայնությունների (բաղաձայնույթ, առձայնույթ) միջոցով հասել է երաժշտականության: Գրիգոր Նարեկացի գեղարվեստական մտածողականությունը բնութագրվում է որպես բնական-զգացմունքային և իր մեջ միավորում է ծավալայնությունն ու արտահայտչական ոճը: Այդ մտածողությունն իր ազդեցությունն է թողել հետագա շրջանի, հատկապես XII-XIII դարերի (Ներսես Շնորհալի, Ֆրիկ, Կոստանդին Երզնկացի), ինչպես և XX դարի առաջին կեսի (Մ. Մեծարենց, Սիամանթո, Ե. Չարենց) հայ բանաստեղծության վրա:
*Գրիգոր Նարեկացու բարդ և հակասարական աշխարհահայացքի հիմքում Աստծո՝ որպես բարձրագույն սուբստանցի մասին քրիստոնեական ուսմունքն է: Մարդկության պատմությունը նա պատկերել է ըստ Աստվածաշնչի՝ աշխարհի արարումից մինչև վերջին դատաստանը:Նրա խորհրդապաշտպանությունը սերտորեն միահյուսված է նորպլատոնականության հետ. տեսանելին իմաստավորում է անտեսանելիով և ընդհակառակը:
*Գրիգոր Նարեկացին, որպես երաժիշտ, նոր շունչ ու կյանք է հաղորդել հայ միջնադարյան մասնագիտացված երգարվեստին: Հատկապես իր տաղերի երաժշտական բաղադրիչներում հաղթահարված են շարականների հին ութձայնի դրությունը՝ կապված եղանակների կազմության՝ տվյալ պատմաշրջանի համար արդեն քարացած ձևերը: Ընդհանրապես նախատեսված չլինելով պարտադիր-կիրառական նպատակների համար՝ տաղերն ազատ են մնացել եկեղեցական կանոնական մտածողությունից ու ավելի անկաշկանդ (քան, օրինակ՝ շարականները) հարստացել են ժող-գուսանական արվեստից եկող կենսունակ տարրերով:
*Նարեկավանքի տարածքում նրա հիշատակին կանգնեցվել է մատուռ, որի մեջ ամփոփվել է նրա աճյունը:
=Նկարներ=
<gallery>
Grigor Narekatsi 01.jpg
Grigor Narekatsi 02.jpg
Grigor Narekatsi 03.jpg
Grigor Narekatsi 04.jpg
Grigor Narekatsi 05.jpg
Grigor Narekatsi.jpg|«Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի» (մանրանկար 1173թ. Գրիգոր Մլիճեցու պատկերազարդած «Մատյան ողբերգության» ձեռագրից, Մատենադարան, ձեռագիր դ 1568)
Grigor Narekatsi 06.jpg|«Նարեկի» 1173թ. ձեռագրի տիտղոսաթերթը (Մատենադարան, ձեռագիր դ 1568, էջ 7 բ և 8 ա)
Grigor Narekatsi 07.jpg|Գրիգոր Նարեկացու հուշարձանը Երևանում (2002 թ., քանդակագործ՝ Սերժ Մեհրաբյան)
</gallery>
=Տեսանյութեր=
*[https://www.youtube.com/watch?v=esUyotSYNYQ Գրգիոր Նարեկացի, «Մատյան ողբերգության», ընտրանի 1:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=jnBp-jamTXA Գրգիոր Նարեկացի, «Մատյան ողբերգության», ընտրանի 2:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=LzL0XkYtNZM Григор Нарекаци:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=YeEiBNCwUAc Մատեան Ողբերգության, կարդում է Սոս Սարգսյանը:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=tVKo8GHYfY0 Գրիգոր Նարեկացի, Իրական հոգեբանության թատրոն:]
*[https://www.youtube.com/watch?v=vavy37tfi_8 Գրիգոր Նարեկացի, "Մեղայ":]
*[https://www.youtube.com/watch?v=0jpSRLA2UKM Գրիգոր Նարեկացի:]
*[http://masis.tv/component/option,com_afm/pid,124/vfile,1679/lang,hy/ Գրիգոր Նարեկացի, Երկիր Մեդիա:]
*[http://masis.tv/component/option,com_afm/pid,124/vfile,1825/lang,hy/ Գրիգոր Նարեկացի, ԱՐ հեռուստաընկերություն:]
=Մատենագիտություն=
*«Գիրք Աղօթից սրբոյն Գրիգորի Նարեկացւոյ արարեալ», Կ. Պոլիս, 1700։
*«Նարեկ աղօթից», աշխատասիրութեամբ տեառն Հ. Գաբրիէլի Աւետիքեան, Ս. Ղազար, 1827,
*«Սրբոյ հօրն մերոյ Գրիգորի Նարեկայ վանից վանականի մատենագրութիւնք», Վենետիկ, 1840։
*«Նարեկ, աղոթամատյան Ս. Գրիգոր Նարեկացվո», արդի հայերենի վերածեց Թորգոմ եպիսկոպոս, Գահիրե, 1926։
*Գրիգոր Նարեկացի, Տաղեր, Երևան, 1957։
*Գրիգոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգության, գրաբարից թարգմանեց Մկրտիչ Խերանյան, Երևան, 1960։
*Գրիզոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգության, թարգմ. Վազգեն Գևորգյան, Երևան, 1970:
=Տե՛ս նաև=
*Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005:
*Ավետիքյան Գ., Նարեկ աղոթից համառոտ և զգուշաւոր լուծմամբք բացայայտեալ..., Վնտ., 1827:
*Մկրյան Մ., Գրիգոր Նարեկացի, Ե., 1955:
*Աբեղյան Մ., Երկ., հ. 3, Ե., 1968:
*Չոպանյան Ա., Գրիգոր Նարեկացի, Երկ., Ե., 1968:
*Թահմիզյան Ն., Գրիգոր Նարեկացին և հայ երաժշտությունը V-XV դդ., Ե., 1985:
*Դավթյան Հ., Լալայան Է., Գրիգոր Նարեկացու աշխարհայացքը, Ե., 1986:
*[http://armenianhouse.org/grigor-narekatsi/bio-am.htm Գրիգոր Նարեկացի, կենսագրություն:]
*[http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1095 Գրիգոր Նարեկացի, Հայկական հանրագիտարան:]
*[http://gisher.org/grigor-narekaci-matean-oghbergo-tean-t14654.html Գրիգոր Նարեկացի, ստեղծագործություններ:]
*[http://gisher.org/grigor-narekaci-t2096.html Գրիգոր Նարեկացի, ստեղծագործություններ:]
*[http://www.litopedia.org/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%AB%D5%A3%D5%B8%D6%80_%D5%86%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%AF%D5%A1%D6%81%D5%AB Գրիգոր Նարեկացի, Բանասիրական հանրագիտարան:]
*[http://www.audiobook.am/category/author.html?author=4 «Մատյան ողբերգության, աուդիո տարբերակ:]
*[http://www.sirius-dictation.am/Rosarium/Tagher/Narekaci.htm Գրիգոր Նարեկացի, ստեղծագործություններ:]
[[Category:Գրողներ]] [[Category:Բանաստեղծներ]] [[Category:Փիլիսոփաներ]] [[Category:Մանկավարժներ]] [[Category:Երաժիշտներ]] [[Category:Վարդապետներ]]