6701
edits
Changes
Նոր էջ «{{Person | name-am = Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունի | name-am-aliases = Գրիգոր Մագիստրոս Բջնեցի | name-ru = Григо...»:
{{Person
| name-am = Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունի
| name-am-aliases = Գրիգոր Մագիստրոս Բջնեցի
| name-ru = Григор Магистр Пахлавуни
| name-ru-aliases = Григор Магистр Бджнеци
| name-lat =
| name-en = Grigor Magistros
| name-fr =
| image = Grigor Magistros.jpg
| birth-date = 990
| birth-place =
| death-date = 1058
| death-place =
| description = Փիլիսոփա, մանկավարժ, բանաստեղծ, քաղաքական և ռազմական գործիչ:
}}
=Կենսագրություն=
Ծնվել է մոտ 990թ.:
Մահացել է 1058թ.:
==Կրթություն==
*Կրթությունն ստացել է Անիի դպրոցում, այնուհետև՝ Կոստանդնուպոլսում:
==Աշխատանքային գործունեություն==
*1048թ.-ից՝ Հարավային Հայաստանի և Միջագետքի կուսակալ:
*Իր հիմնադրած ճեմարանում դասավանդել է ճարտասանություն, փիլիսոփայություն, քերականություն, մաթեմատիկա և այլն:
==Ձեռքբերումներ==
*Բյուզանդական կայսրը նրան շնորհել է Մագիստրոսի կոչում:
==Այլ==
*Սպարապետ Վասակ Պահլավունու որդին է:
*Հորեղբոր՝ Վահրամ Պահլավունու և նրա կուսակիցների հետ պայքարել է ներքին և արտաքին թշնամիների դեմ, նպաստել Բագրատունիների գահի ամրապնդմանը:
*1045թ. մասնակցել է Կոստանդնուպոլսում Կոստանդին կայսեր հետ [http://am.hayazg.info/%D4%B3%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%AF_%D4%B2 Գագիկ Բ-ի] վարած բանակցություններին:
*Կանխազգալով հայկական թագավորության անկումը՝ իր տիրույթները հանձնել է Բյուզանդիային, փոխարենը կալվածքներ ստացել Հարավային Հայաստանում և Միջագետքում:
*Գրիգոր Մագիստրոսը ծավալել է եկեղեացաշինական գործունեություն (Բջնիի Ս. Աստվածածինը, Կեչառիսի Ս. Գրիգոր Լուսավորիչը, Հավուց թառի Ս. Ամենափրկիչը և այլն):
*Ճնշել դ Թոնդրակյան շարժումը:
*Նրա աշխարհահայացքն ու գիտական հետաքրքրություններն արտահայտվել են իր բազմաթիվ նամակներում: Նամականին ժամանակաշրջանի գիտամշակութային և ուսումնակրթական միտումներն ու ոգին բնութագրող հուշարձան է, որում արծարծված են գիտական, գրական և քաղաքական կարևոր հարցեր:
*Գրել է չափածո ստեղծագործություններ («Տաղասութիւն»), որոնցից ամենանշանավորը «Առ Մանուչէ» («Հազարտողեան») պոեմն է՝ Աստվածաշնչի համառոտ վերապատումը:
*Թարգմանել է հույն և ասորի հեղինակների երկեր, որոնցից պահպանվել է միայն «Սկզբունքների» մի հատվածի թարգմանությունը:
*Պաշտպանել է կրթության վերաբերյալ ազատամիտ և լուսավորչական գաղափարներ, վերակենդանացրել է հետաքրքրությունը աշխարհիկ գիտությունների հանդեպ: Ըստ Գրիգոր Մագիստրոսի՝ կրթությունը պետք է սկսել Աստվածաշնչի ընթերցումով, ապա ուսումնասիրել դիցաբանություն, գեղեցիկ հատվածներ սերտել «հոմերական և պղատոնական» երկերից, որոնք կնախապատրաստեն «յոթ ազատ արվեստների»՝ քերականության, ճարտասանության, տրամաբանության, թվաբանության, երկրաչափության, աստղագիտության, երաժշտության ուսումնասիրությանն անցնելուն:
*Հայ փիլիսոփայական մտքի զարգացման շուրջ երկուհարյուրամյա դադարից հետո նա վերակենդանացրել է աշխարհիկ փիլիսոփայական և գիտական միտքը, հայ աշխարհիկ փիլիսոփայության զարգացման նոր ուղի բացել:
*Գրիգոր Մագիստրոսը հրապուրվել է Պլատոնի և Դավիթ Անհաղթի գաղափարներով: Զարգացնելով Դավիթ Անհաղթի նորպլատոնականությունը՝ նա հակվել է դեպի ռազիոնալզիմը և բնափիլիսոփայությունը: Ըստ նրա՝ ճանաչողության առաջին և անհրաժեշտ աստիճանը զգայական ընկալումն է, որին գիտությունների համակարգում համապատասխանում են ճշգրիտ գիտությունները: Սակայն էական ու որոշիչը բանական ճանաչողությունն է, որը, հենվելով զգայական ընկալումների վրա, ստուգում է իրի և մտքի համապատասխանությունը. վերացական, փորձից առաջ և անկախ ստեղծված գաղափարները ոչ թե վերագրվում են իրական աշխարհին, այլ քննության են ենթարկվում և միայն «ըմբռնվելով» կարող են համարվել ստուգապես ճանաչված գոյեր: Բանական ճանաչողությունը նախապատրաստում է մարդկային միտքը գերագույն գոյի ճանաչման համար: Նա ընդունել է Աստծո գոյության տիեզերաբանական ապացույցը. բնության, որպես Աստծո ստեղծագործության, ճանաչումով կարելի է ըմբռնել նրա Արարչի էությունը:
*Նամակներում ուշագրավ մտքեր կան նաև կենսաբանության, բժշկագիտության, տիեզերագիտության, երաժշտության տեսության և այլնի վերաբերյալ:
*Գրիգոր Մագիստրոսը հայտնի է որպես տաղասաց և շարականագիր: Նրա հոգևոր երգերը եկեղեցին կանոնացրել է և ներմուծել Շարակնոց:
*Թաղվել է Դարոյնք գավառում:
=Նկարներ=
<gallery>
Grigor Magistros 01.jpg|«Մանուչե և Գրիգոր Մագիստրոս» (մանրանկար 1763–1764թթ. ընդօրինակված Ժողովածուից, Մատենադարան, ձեռագիր դ 6988)
</gallery>
=Մատենագիտություն=
*[http://www.digilib.am/digilib/?menu=5&wrk=129&captn=1806&wrpg=0&aupg=0 Գրիգոր Մագիստրոս, Թղթեր, Ալեքսանդրապոլ, 1910 (Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան):]
*«Գրիգոր Մագիստրոսի Թուղթ եւ չափաբերականք»,- Մատենագիրք հայոց, ԺԶ հատոր, ԺԱ դար, Եր., 2012:
*«Գրիգոր Մագիստրոսի Մեկնութիւն քերականին»,- Մատենագիրք հայոց, ԺԶ հատոր, ԺԱ դար, Եր., 2012, էջ 384-471:
*Տաղասացութիւնք Գրիգորի Մագիստրոսի Պահլաւունւոյ, Վենետիկ, 1868:
=Տե՛ս նաև=
*Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005:
*[http://serials.flib.sci.am/openreader/Magistros_1912/book/Binder1.pdf Հ. Գաբրիէլ Ծ. Վ. Մէնէվիշեան, Գրիգորի Մագիստրոսի "Գամագտականի" ամբողջական լուծումը, Վիեննա: Մխիթարեան տպարան, 1912 (Ազգային մատենադարան, ԿԶ):]
*Լ. Հովհաննիսյան, Գրիգոր Մագիստրոսը որպես XI դարու հայ բժշկության ներկայացուցիչ, - «Տեղեկագիր պետական համալսարանի», 1925, N 1, 120-133:
*[http://basss.asj-oa.am/1678/1/1958-12(63).pdf Չուգասզյան Բ., Իրանական վիպական զրույցների արձագանքները Գրիգոր Մագիստրոսի «Թղթերում».- ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների, 1958, № 12, էջ 63-76:]
*Р. М. Бартикян, “Ответное послание Григория Магистра Пахлавуни Сирийскому католикосу”. - “ Палестинский сборник”, вып. 7 (70), 1962, стр. 130-145.
*Р. М. Бартикян, “Два послания Григория Магистра Пахлавуни относительно еретиков-тондракитов”. - “Палестинский сборник”, вып. 9 (72), 1962, сс. 133-140.
*Հ. Բարթիկյան, Գրիգոր Մագիստրոսի քաղաքական կողմնորոշման հարցի շուրջը,- Էջեր հայ ժողովրդի պատմության և բանասիրության (Հոդվածների ժողովածու), Եր., 1971, էջ 63-72:
*A. Sanjian, A. Terian, “An Enigmatic Letter of Gregory Magistros”,- Journal of The Society of The Armenian Studies, 2, 1985-1986, pp. 85–95.
*[http://lraber.asj-oa.am/4899/1/1987-10(46).pdf Չուգասզյան Բաբկեն, Նորույթներ Գրիգոր Մագիստրոսի «Թղթերում».- «Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների», 1987, № 10, էջ 46-53:]
*Լ. Գ. Խաչերեան, Գրիգոր Պահլաւունի Մագիստրոս. Կեանքն ու գործունէութիւնը, Լոս Անճելըս, 1987:
*Արտաշես Մաթևոսյան, Գրիգոր Մագիստրոսը և Անանիա Շիրակացու «Քննիկոնը»,- «Բանբեր մատենադարանի», 16, Երևան, 1994, էջ 16-30:
*Գ. Աբգարյան, Գրիգոր Մագիստրոսի «Դիւցազնական տաղը, - «Աշտանակ» (Հայագիտական պարբերագիրք), Ա, 1995, էջ 138-150:
*Լ. Խաչիկյան, Գրիգոր Մագիստրոսի մոտ Արտաշես Ա-ի վերաբերյալ պահպանված վիպական հատվածի մասին,- տե՛ս Լ. Խաչիկյան, Աշխատություններ, հատոր Ա, Եր., 1995, էջ 115-127:
*Վ. Վարդանեան, Գրիգոր Մագիստրոսի քաղաքական հաւատամքը. - «Բազմավէպ», ՃԿԳ տարի, 2005, էջ 364-378:
*[http://hpj.asj-oa.am/5767/1/2012-3-(78).pdf Արևշատյան Ա., Գրիգոր Մագիստրոսի երաժշտական ժառանգությունը,- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 2012, № 3, էջ 78-93:]
*[http://www.matenadaran.am/ftp/data/Banber-20.pdf Գոհար Մուրադյան, Գրիգոր Մագիստրոսի մատենագրությունը,- «Բանբեր մատենադարանի», 20, Երեւան, 2014, էջ 5-44:]
*[http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1094 Գրիգոր Մագիստրոս, Հայկական հանրագիտարան:]
*[http://www.litopedia.org/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%AB%D5%A3%D5%B8%D6%80_%D5%84%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BD%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD Գրիգոր Մագիստրոս, Բանասիրական հանրագիտարան:]
*[http://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/4173 Գրիգոր Պահլավունի, Dasaran.am:]
*[http://archive.ankakh.com/2011/07/132023/ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունի, Անկախ Հայաստան:]
*[http://www.haymard.am/index.php/persons/p1388486378#sthash.vCfkWOSw.dpbs Գրիգոր Մագիստրոս, Մեծանուն հայեր:]
[[Category:Փիլիսոփաներ]] [[Category:Մանկավարժներ]] [[Category:Գրողներ]] [[Category:Բանաստեղծներ]] [[Category:Լեզվաբաններ]] [[Category:Գիտնականներ]] [[Category:Քաղաքական գործիչներ]] [[Category:Ռազմական գործիչներ]]
| name-am = Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունի
| name-am-aliases = Գրիգոր Մագիստրոս Բջնեցի
| name-ru = Григор Магистр Пахлавуни
| name-ru-aliases = Григор Магистр Бджнеци
| name-lat =
| name-en = Grigor Magistros
| name-fr =
| image = Grigor Magistros.jpg
| birth-date = 990
| birth-place =
| death-date = 1058
| death-place =
| description = Փիլիսոփա, մանկավարժ, բանաստեղծ, քաղաքական և ռազմական գործիչ:
}}
=Կենսագրություն=
Ծնվել է մոտ 990թ.:
Մահացել է 1058թ.:
==Կրթություն==
*Կրթությունն ստացել է Անիի դպրոցում, այնուհետև՝ Կոստանդնուպոլսում:
==Աշխատանքային գործունեություն==
*1048թ.-ից՝ Հարավային Հայաստանի և Միջագետքի կուսակալ:
*Իր հիմնադրած ճեմարանում դասավանդել է ճարտասանություն, փիլիսոփայություն, քերականություն, մաթեմատիկա և այլն:
==Ձեռքբերումներ==
*Բյուզանդական կայսրը նրան շնորհել է Մագիստրոսի կոչում:
==Այլ==
*Սպարապետ Վասակ Պահլավունու որդին է:
*Հորեղբոր՝ Վահրամ Պահլավունու և նրա կուսակիցների հետ պայքարել է ներքին և արտաքին թշնամիների դեմ, նպաստել Բագրատունիների գահի ամրապնդմանը:
*1045թ. մասնակցել է Կոստանդնուպոլսում Կոստանդին կայսեր հետ [http://am.hayazg.info/%D4%B3%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%AF_%D4%B2 Գագիկ Բ-ի] վարած բանակցություններին:
*Կանխազգալով հայկական թագավորության անկումը՝ իր տիրույթները հանձնել է Բյուզանդիային, փոխարենը կալվածքներ ստացել Հարավային Հայաստանում և Միջագետքում:
*Գրիգոր Մագիստրոսը ծավալել է եկեղեացաշինական գործունեություն (Բջնիի Ս. Աստվածածինը, Կեչառիսի Ս. Գրիգոր Լուսավորիչը, Հավուց թառի Ս. Ամենափրկիչը և այլն):
*Ճնշել դ Թոնդրակյան շարժումը:
*Նրա աշխարհահայացքն ու գիտական հետաքրքրություններն արտահայտվել են իր բազմաթիվ նամակներում: Նամականին ժամանակաշրջանի գիտամշակութային և ուսումնակրթական միտումներն ու ոգին բնութագրող հուշարձան է, որում արծարծված են գիտական, գրական և քաղաքական կարևոր հարցեր:
*Գրել է չափածո ստեղծագործություններ («Տաղասութիւն»), որոնցից ամենանշանավորը «Առ Մանուչէ» («Հազարտողեան») պոեմն է՝ Աստվածաշնչի համառոտ վերապատումը:
*Թարգմանել է հույն և ասորի հեղինակների երկեր, որոնցից պահպանվել է միայն «Սկզբունքների» մի հատվածի թարգմանությունը:
*Պաշտպանել է կրթության վերաբերյալ ազատամիտ և լուսավորչական գաղափարներ, վերակենդանացրել է հետաքրքրությունը աշխարհիկ գիտությունների հանդեպ: Ըստ Գրիգոր Մագիստրոսի՝ կրթությունը պետք է սկսել Աստվածաշնչի ընթերցումով, ապա ուսումնասիրել դիցաբանություն, գեղեցիկ հատվածներ սերտել «հոմերական և պղատոնական» երկերից, որոնք կնախապատրաստեն «յոթ ազատ արվեստների»՝ քերականության, ճարտասանության, տրամաբանության, թվաբանության, երկրաչափության, աստղագիտության, երաժշտության ուսումնասիրությանն անցնելուն:
*Հայ փիլիսոփայական մտքի զարգացման շուրջ երկուհարյուրամյա դադարից հետո նա վերակենդանացրել է աշխարհիկ փիլիսոփայական և գիտական միտքը, հայ աշխարհիկ փիլիսոփայության զարգացման նոր ուղի բացել:
*Գրիգոր Մագիստրոսը հրապուրվել է Պլատոնի և Դավիթ Անհաղթի գաղափարներով: Զարգացնելով Դավիթ Անհաղթի նորպլատոնականությունը՝ նա հակվել է դեպի ռազիոնալզիմը և բնափիլիսոփայությունը: Ըստ նրա՝ ճանաչողության առաջին և անհրաժեշտ աստիճանը զգայական ընկալումն է, որին գիտությունների համակարգում համապատասխանում են ճշգրիտ գիտությունները: Սակայն էական ու որոշիչը բանական ճանաչողությունն է, որը, հենվելով զգայական ընկալումների վրա, ստուգում է իրի և մտքի համապատասխանությունը. վերացական, փորձից առաջ և անկախ ստեղծված գաղափարները ոչ թե վերագրվում են իրական աշխարհին, այլ քննության են ենթարկվում և միայն «ըմբռնվելով» կարող են համարվել ստուգապես ճանաչված գոյեր: Բանական ճանաչողությունը նախապատրաստում է մարդկային միտքը գերագույն գոյի ճանաչման համար: Նա ընդունել է Աստծո գոյության տիեզերաբանական ապացույցը. բնության, որպես Աստծո ստեղծագործության, ճանաչումով կարելի է ըմբռնել նրա Արարչի էությունը:
*Նամակներում ուշագրավ մտքեր կան նաև կենսաբանության, բժշկագիտության, տիեզերագիտության, երաժշտության տեսության և այլնի վերաբերյալ:
*Գրիգոր Մագիստրոսը հայտնի է որպես տաղասաց և շարականագիր: Նրա հոգևոր երգերը եկեղեցին կանոնացրել է և ներմուծել Շարակնոց:
*Թաղվել է Դարոյնք գավառում:
=Նկարներ=
<gallery>
Grigor Magistros 01.jpg|«Մանուչե և Գրիգոր Մագիստրոս» (մանրանկար 1763–1764թթ. ընդօրինակված Ժողովածուից, Մատենադարան, ձեռագիր դ 6988)
</gallery>
=Մատենագիտություն=
*[http://www.digilib.am/digilib/?menu=5&wrk=129&captn=1806&wrpg=0&aupg=0 Գրիգոր Մագիստրոս, Թղթեր, Ալեքսանդրապոլ, 1910 (Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան):]
*«Գրիգոր Մագիստրոսի Թուղթ եւ չափաբերականք»,- Մատենագիրք հայոց, ԺԶ հատոր, ԺԱ դար, Եր., 2012:
*«Գրիգոր Մագիստրոսի Մեկնութիւն քերականին»,- Մատենագիրք հայոց, ԺԶ հատոր, ԺԱ դար, Եր., 2012, էջ 384-471:
*Տաղասացութիւնք Գրիգորի Մագիստրոսի Պահլաւունւոյ, Վենետիկ, 1868:
=Տե՛ս նաև=
*Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005:
*[http://serials.flib.sci.am/openreader/Magistros_1912/book/Binder1.pdf Հ. Գաբրիէլ Ծ. Վ. Մէնէվիշեան, Գրիգորի Մագիստրոսի "Գամագտականի" ամբողջական լուծումը, Վիեննա: Մխիթարեան տպարան, 1912 (Ազգային մատենադարան, ԿԶ):]
*Լ. Հովհաննիսյան, Գրիգոր Մագիստրոսը որպես XI դարու հայ բժշկության ներկայացուցիչ, - «Տեղեկագիր պետական համալսարանի», 1925, N 1, 120-133:
*[http://basss.asj-oa.am/1678/1/1958-12(63).pdf Չուգասզյան Բ., Իրանական վիպական զրույցների արձագանքները Գրիգոր Մագիստրոսի «Թղթերում».- ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների, 1958, № 12, էջ 63-76:]
*Р. М. Бартикян, “Ответное послание Григория Магистра Пахлавуни Сирийскому католикосу”. - “ Палестинский сборник”, вып. 7 (70), 1962, стр. 130-145.
*Р. М. Бартикян, “Два послания Григория Магистра Пахлавуни относительно еретиков-тондракитов”. - “Палестинский сборник”, вып. 9 (72), 1962, сс. 133-140.
*Հ. Բարթիկյան, Գրիգոր Մագիստրոսի քաղաքական կողմնորոշման հարցի շուրջը,- Էջեր հայ ժողովրդի պատմության և բանասիրության (Հոդվածների ժողովածու), Եր., 1971, էջ 63-72:
*A. Sanjian, A. Terian, “An Enigmatic Letter of Gregory Magistros”,- Journal of The Society of The Armenian Studies, 2, 1985-1986, pp. 85–95.
*[http://lraber.asj-oa.am/4899/1/1987-10(46).pdf Չուգասզյան Բաբկեն, Նորույթներ Գրիգոր Մագիստրոսի «Թղթերում».- «Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների», 1987, № 10, էջ 46-53:]
*Լ. Գ. Խաչերեան, Գրիգոր Պահլաւունի Մագիստրոս. Կեանքն ու գործունէութիւնը, Լոս Անճելըս, 1987:
*Արտաշես Մաթևոսյան, Գրիգոր Մագիստրոսը և Անանիա Շիրակացու «Քննիկոնը»,- «Բանբեր մատենադարանի», 16, Երևան, 1994, էջ 16-30:
*Գ. Աբգարյան, Գրիգոր Մագիստրոսի «Դիւցազնական տաղը, - «Աշտանակ» (Հայագիտական պարբերագիրք), Ա, 1995, էջ 138-150:
*Լ. Խաչիկյան, Գրիգոր Մագիստրոսի մոտ Արտաշես Ա-ի վերաբերյալ պահպանված վիպական հատվածի մասին,- տե՛ս Լ. Խաչիկյան, Աշխատություններ, հատոր Ա, Եր., 1995, էջ 115-127:
*Վ. Վարդանեան, Գրիգոր Մագիստրոսի քաղաքական հաւատամքը. - «Բազմավէպ», ՃԿԳ տարի, 2005, էջ 364-378:
*[http://hpj.asj-oa.am/5767/1/2012-3-(78).pdf Արևշատյան Ա., Գրիգոր Մագիստրոսի երաժշտական ժառանգությունը,- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 2012, № 3, էջ 78-93:]
*[http://www.matenadaran.am/ftp/data/Banber-20.pdf Գոհար Մուրադյան, Գրիգոր Մագիստրոսի մատենագրությունը,- «Բանբեր մատենադարանի», 20, Երեւան, 2014, էջ 5-44:]
*[http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1094 Գրիգոր Մագիստրոս, Հայկական հանրագիտարան:]
*[http://www.litopedia.org/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%AB%D5%A3%D5%B8%D6%80_%D5%84%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BD%D5%BF%D6%80%D5%B8%D5%BD Գրիգոր Մագիստրոս, Բանասիրական հանրագիտարան:]
*[http://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/4173 Գրիգոր Պահլավունի, Dasaran.am:]
*[http://archive.ankakh.com/2011/07/132023/ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունի, Անկախ Հայաստան:]
*[http://www.haymard.am/index.php/persons/p1388486378#sthash.vCfkWOSw.dpbs Գրիգոր Մագիստրոս, Մեծանուն հայեր:]
[[Category:Փիլիսոփաներ]] [[Category:Մանկավարժներ]] [[Category:Գրողներ]] [[Category:Բանաստեղծներ]] [[Category:Լեզվաբաններ]] [[Category:Գիտնականներ]] [[Category:Քաղաքական գործիչներ]] [[Category:Ռազմական գործիչներ]]