Հովակիմյան Հայկ Բադալի
Овакимян Гайк Бадалович
Hovakimyan-hayk.jpg
Անգլերեն: Hovakimyan Hayk
Հայերեն: Հովակիմյան Հայկ Բադալի
Ծննդյան տարեթիվը: 08.06.1898
Ծննդավայրը: Ջագրի, Նախիջևան
Մահվան տարեթիվը: 12.10.1967
Մահվան վայրը: Մոսկվա, Ռուսաստան
Համառոտ տվյալներ:
Խորհրդային հետախույզ, գեներալ-մայոր, քիմիկոս:

Բովանդակություն

Կենսագրություն

Ծնվել է 1898թ. հունիսի 8-ին Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջագրի գյուղում:

Մահացել է 1967թ. հոկտեմբերի 12-ին Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում:

Կրթություն

  • 1927թ. ավարտել է ՄԲՏՈՒ-ն:
  • 1931թ. ավարտել է Ռազմական ակադեմիայի հետախուզության ֆակուլտետը:

Աշխատանքային գործունեություն

  • 1922-1924թթ. աշխատել է որպես Հայաստանի խորհրդային ազգերի կոմիսարների (Совнарком) քարտուղար։
  • 1931-1933թթ. աշխատել է Գերմանիայի (Բեռլին) խորհրդային առևտրական ներկայացուցչությունում:
  • 1933-1941թթ.՝ ԱՄՆ-ի խորհրդային առևտրական ներկայացուցչությունում:
  • Աշխատել է որպես ինժիներ «Ամտորգում», պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա, եղել է ԱՄՆ-ում խորհրդային հետախուզության պետի տեղակալ։
  • 1938-1941թթ.՝ ԽՍՀՄ հետախուզական ցանցի ղեկավար ԱՄՆ-ում:
  • 1942-1947թթ.՝ ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ արտաքին հետախուզության վարչության պետի տեղակալ:
  • 1943-1947թթ. աշխատել է «Էնորմոզ» ատոմային ծրագրի ղեկավար (խորհրդային գիտնականներին այն ապահովվում էր ԱՄՆ-ի ատոմային ռուբի տեխնոլոգիաների գաղտնիքներով)։
  • 1947-1951թթ.՝ ԽՍՀՄ ազոտային արդյունաբերության պետական ԳՀԻ տնօրեն:
  • 1951-1967թթ.՝ լաբորատորիայի վարիչ:

Ձեռքբերումներ

  • 1947թ.՝ գեներալ-մայոր:
  • 1933թ.՝ քիմիական գիտությունների դոկտոր:

Այլ

  • 1909թ. ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվում է Արմավիր:
  • 1917թ. տեղափոխվում է Ալեքսանդրապոլ և աշխատանքի ընդուվում երկաթգծում։
  • Հովակիմյանը երկար ժամանակ որպես պատասխանատու քարտուղար աշխատել է տենտեսական խորհրդում, հետագայում ստիպված եղավ լքել Հայաստանը։
  • 1920թ. ձերբակալվեց և երկարաժամկետ բանտարկության դատապարտվեց Ալեքսանդրապոլում մաիսյան հակադաշնակցական ապստամբության մեջ մասնակցության համար։ Ազատ արձակվեց Կարմիր բանակի կողմից։
  • 1934թ. գտնվում էր ԱՄՆ-ում «Գենադի» կեղծանման տակ։
  • Հովակիմյանը ատոմային ռումբի տեխնոլոգիաների մասին տեղեկություններ էր ստանում Կլաուս Ֆուկսից, Յուլիուս և Էտել Ռոզենբեռգներից։ Սակայն Յուլիուս և Էտել Ռոզենբեռգների բացահայտումից հետո նրանք մեղադրվեցին հետախուզության մեջ և 1953 թ. հունիսի 19-ին մահապատժի ենթարկվեցին։
  • 1941թ. նրան սկսեցին կասկածել երկկողմանի հետախուզության մեջ, և այդ պատճառով նա հրաման ստացավ ետ վերադառնալ։ ԽՍՀՄ մեկնելուց առաջ ՖՀԲ-ից կողմից (ФБР) ձեռբակալվեց այն ժամանակ, երբ մեկ այլ հետախույզի կողմից նրան հանձնվեցին փաստաթղթեր։ ԱՄՆ-ի ֆեդերատիվ դատարանում նա մեղադրվեց հետախուզության մեջ։ Սակայն ըստ 1941 թ. հուլիսի 23-ի գործարքի համաձայն Հովակիմյանն պետք է փոխանակվեր 6 ամերիկացիների հետ (վերադարձվեցին միայն 3 ԱՄՆ-ի քաղաքացիներ), որոնք ձեռբակալվել էին Լեհաստանի տարածքի Կարմիր բանակի կողմից։
  • Առաջինն էր, ով հայտնեց ԽՍՀՄ-ին ամերիկացիների կողմից ատոմային ռումբի ստեղծման մասին։ «Էնորմոզ» օպերացիայի հեղինակ, որը թույլ տվեց ԽՍՀՄ-ին կարճ ժամանակահատվածում ստեղծել իր սեփական ատոմային ռումբը։
  • Իր հետախուզական ծառայության 15 տարիների ընթացքում նա արտասահմանից հայրենիք տեղափոխեց 31 հազար գաղտնի փաստաթղթեր միայն պաշտպանության մասին, 1055 հատուկ կարևորության մեքենաների և սարքավորումների գծագրեր, 163 օբյեկտների հատակագծր և այլն։
  • Աշխատանքները, մշակումները և բազմաթիվ գյուտերն օգտագործվել են ռազմական արդյունաբերության մեջ:
  • 1954թ. նրան զրկում են գեներալ-մոյորի կոչումից։
  • 1967թ. Մոսկվայում նա մահանում է։ Հովակիմյանն հողին է հանձնվում հայկական գերեզմանոցում (№ 6 տարածքում)։ Այնտեղ է նաև հուղարկավորված իր կինը՝ Աբովյան Վեռա Համբարձումի, ինչպես նաև իր միակ դուստրը՝ Հովակիմյան Հեղինե Հայկի։

Նկարներ

Տե՛ս նաև

  • Ով ով է.հայեր(կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ.,Հ.1,Աբալյան-Ղուշչյան,2005: