Թորամանյան Թորոս Հարությունի

Hayazg-ից
Թորամանյան Թորոս Հարությունի
Тораманян Торос Арутюнович
Toramanyan Toros.JPG
Անգլերեն: Toramanyan Toros
Հայերեն: Թորամանյան Թորոս Հարությունի
Ծննդյան տարեթիվը: 18.03.1864
Ծննդավայրը: Շապին-Գարահիսար, Արևմտյան Հայաստան
Մահվան տարեթիվը: 01.03.1934
Մահվան վայրը: Երևան, Հայաստանի Հանրապետություն
Համառոտ տվյալներ:
Ճարտարապետ, հայկական ճարտարապետության գիտական ուսումնասիրության հիմնադիրը:

Կենսագրություն

Ծնվել է 1864թ. մարտի 18-ին Արևմտյան Հայաստանի Շապին-Գարահիսար քաղաքում:

Մահացել է 1934թ. մարտի 1-ին Խորհրդային Հայաստանի Երևան քաղաքում:

Կրթություն

  • 1888-1893թթ. սովորել է Կոստանդնուպոլսի գեղարվեստներից վարժարանի ճարտարապետության բաժնում:

Աշխատանքային գործունեություն

  • Հայկական ճարտարապետության գիտական ուսումնասիրության հիմնադիրը:
  • Աշխատել է որպես նախագծող ճարտարապետ:
  • 1904-1912թթ. Անիում մասնակցել է Ն. Մառի պեղումներին, ուսումնասիրել ու չափագրել է հուշարձանները, ստեղծել վերակազմության նախագծեր:

Ստեղծագործություններ

  • «Զվարթնոց եկեղեցին», 1905:
  • «Էջմիածնի տաճարը», 1909:
  • «Տեկորի տաճարը», 1911:

Ձեռքբերումներ

  • 1933թ.՝ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ:
  • 1913թ.՝ արվեստի լավագույն աշխատանքի համար` գլխավոր մրցանակ (Վիեննա):

Այլ

  • 1895թ. մեկնել է Բուլղարիա, 1900թ.՝ տեղափոխվել Ռումինիա: Եղել է Պարսկաստանում, Սիրիայում, Եգիպտոսում, Հունաստանում, Իտալիայում, 1902թ.՝ Փարիզում, 1903թ. (բանասեր Կ. Բասմաջյանի հետ)՝ Անիում՝ ճարտարապետական հուշարձանների ալբոմ կազմելու մտադրությամբ:
  • 1904թ. գարնանից Թորամանյանը սկսել է Զվարթնոց տաճարի հետազոտությունը, ղեկավարել Խաչիկ վարդապետի նախաձեռնած պեղումները, 1905թ. ավարտել Զվարթնոց եռաստիճան տաճարի վերակազմության նախագիծը՝ հայկական ճարտարապետության ուսումնասիրման բարձրագույն նվաճումը, և հրատարակելով «Զվարթնոց եկեղեցին»՝ հիմք դրել հայակական ճարտարապետական գիտական գրականությանը:
  • Թորամանյանի աշխատությունները` «էջմիածնի տաճարը», «Տեկորի տաճարը» ըստ 1912թ. Կայսեր, հնագիտության հանձնաժողովի, համաշխարհային ճարտարապետության պատմության մեջ առաջ են բերել հեղաշրջում: Եվրոպական գիտությունը, որը չէր ընդունում ինքնուրույն հայկական ճարտարապետության գոյությունը, շնորհիվ Թորամանյանի աշխատությունների՝ ճանաչել է հայ հին ճարտարապետության գոյությունը:
  • Արևելյան Հայաստանի սահմանափակ տարածքի նյութերով Թորամանյանը կարողացել է հայտնագործել հայ ճարարապետության պարբերացումը, ծագման ակունքները, փոխազդեցությունները և զարգացման գրեթե բոլոր փուլերի հատկանիշները, ոճական ամբողջականությունը՝ հայկական ճարտարպատությանը բերելով միջազգային ճանաչում: Նրա գործերը սկզբնաղբյուր են դարձել ուսումնասիրողների համար:
  • ՀՀ ԳԱ 1969թ. սահմանել է Թորամանյանի անվան մրցանակ, որը շնորհվում է հայ ճարտարապետության պատմությանը նվիրված լավագույն աշխատությունների հեղինակներին:
  • Նրա ուղարկած 1000-ից ավելի գծագրերի ուսումնասիրությունների (նաև անտիպ) և այլ նյութերի հիման վրա Յո. Ստրժիգովսկին հրատարակել է «Հայերի ճարտարապետությունը և Եվրոպան» աշխատանքը՝ առաջաբանում նշելով Թորամանյանի մասնակցությունը:
  • 1914-1918թթ. կորսված (նաև Վիեննայում) հրատարակության պատրաստ Թորամանյանի 10-ից ավելի աշխատություններն ու մեծաթիվ այլ նյութեր հնարավորինս վերականգնվել են «Նյութեր հայկական ճարտարապետության պատմության» գրքում:

Նկարներ

Տեսանյութեր

Հրապարակումներ մամուլում

Մատենագիտություն

  • Թորամանյան Թ. Հ., Նամակներ, կազմեց Ն. Թորամանյան, Երևան, 1968:Զվարթնոց, Գագկաշեն, Երևան, 1984:

Տե՛ս նաև